Αναζητείται το νέο μοντέλο της τουριστικής ανάπτυξης για την Ελλάδα;

Του Χρήστου Αναστασόπουλου*

«…Αφού ο τουρισμός ερήμωσε τον άλλο κόσμο, ξεχώρισε την Ελλάδα σαν το τελευταίο πανέμορφο κι αθώο θύμα του. Στο όνομα αυτών των τριών συλλαβών συγχωριέται κάθε έγκλημα και κάθε προσβολή. Ο τουρισμός είναι ένας δαίμονας που βγήκε απ’ τον Άδη καβάλα πάνω σε μια μπουλντόζα… Το δόγμα αυτής της θρησκείας είναι να σκοτώνει ό,τι είναι καμωμένο να αγαπιέται. Και δεν αφήνει καμιά τοποθεσία δίχως να τη βεβηλώνει, καμιά ομορφιά της φύσης ανεκμετάλλευτη και καμία παραλία άθικτη… Οι επερχόμενες γενιές θα πουν ότι για μια χούφτα λίρες, φράγκα, λιρέτες και δραχμές καταστρέψαμε συστηματικά την κληρονομιά τους…».

Το απόσπασμα αυτό βρίσκεται στις τελευταίες σελίδες του βιβλίου με τον τίτλο «Μάνη», που εκδόθηκε το 1958 στην πρώτη αγγλική εκδοχή του, στις παραπομπές, με τα ψιλά γράμματα, κρυμμένο, και με τον κίνδυνο να το προσπεράσει ο αναγνώστης.

Πριν από την αξιολόγησή του και την πρώιμη πιθανή εναντίωση στο περιεχόμενό του, πρέπει να ληφθούν υπόψιν ο συγγραφέας και ο χρόνος συγγραφής. Το εν λόγω βιβλίο γράφτηκε στις απαρχές της έλευσης του τουρισμού στην Ελλάδα -αρκετές δεκαετίες πίσω, όταν πραγματικά, χωρίς σχεδόν κανένα όριο, θυσιάζονταν τα πάντα στον βωμό του τουρισμού και της συνεπαγόμενης ανάπτυξης- από τον Πάτρικ Λι Φέρμορ, περιηγητή, λόγιο, φιλέλληνα και ήρωα του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, με τον οποίο, λίγο καιρό πριν από τον θάνατό του, είχα την τιμή να έχω μια σύντομη συνάντηση, αρκετή όμως για να διαπιστώσω το σπινθηροβόλο βλέμμα και το ζωηρό του πνεύμα -παρά το προχωρημένο της ηλικίας του- αλλά και την αγάπη του για την περιήγηση και το αυθεντικό, που είναι, εξάλλου, τόσο διάχυτα στα βιβλία του και αιτιολογούν τις παραπάνω θέσεις του.

Ακόμα κι αν απορρίψει κανείς το απόλυτο της άποψης, δύσκολα αποφεύγει το πλήθος εικόνων, παραδειγμάτων και σχετικών νομοθετημάτων που αβίαστα κατακλύζουν τον νου και την επιβεβαιώνουν, δυστυχώς, σε μεγάλο βαθμό. Η αλήθεια είναι ότι η τουριστική μας πολιτική χαρακτηρίζεται εδώ και δεκαετίες από αποσπασματικότητα και βραχυπρόθεσμες επιδιώξεις. Όντας προσανατολισμένη στη λογική του μαζικού τουρισμού, έχει αρνητικά αποτελέσματα, μεταξύ άλλων, την επιδίωξη του εύκολου κέρδους, την υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος, την απομείωση του πολιτιστικού και του αρχιτεκτονικού μας κεφαλαίου, στοιχεία που νομοτελειακά οδήγησαν, τελικά, και στην απαξίωση του ίδιου του τουριστικού μας προϊόντος.

Εκ βάθρων αναθεώρηση

Το κείμενο αυτό δεν αποσκοπεί στη δαιμονοποίηση και την αποκήρυξη του τουρισμού. Τουναντίον! Μέσω αυτού επιδιώκεται η συμβολή στην προβληματική και στον διάλογο που αναπτύσσεται σχετικά με τον τουρισμό που έχουμε κι αυτόν που θα έπρεπε να έχουμε. Και ενώ προβάλλει σήμερα, ίσως περισσότερο από ποτέ -λόγω των δραματικών επιπτώσεων της παγκόσμιας υγειονομικής κρίσης-, επιτακτική η ανάγκη ενασχόλησης με το παρόν του τουρισμού, θα πρέπει ταυτόχρονα να προετοιμάζουμε το μέλλον του. Αναμφίβολα, χρειάζεται μια εκ βάθρων αναθεώρηση της τουριστικής πολιτικής της χώρας μας, αξιοποιώντας την ωρίμανση των συνθηκών και το πρόσφορο έδαφος που δημιουργούν οι συγκυρίες. Η χαοτική κατάσταση που επέφερε η κατάρρευση του Thomas Cook, ενός από τα μεγαλύτερα ταξιδιωτικά γραφεία παγκοσμίως, η αλλαγή του προφίλ των ταξιδιωτών με την καταγραφή μιας διαρκώς αυξανόμενης τάσης αναζήτησης αυθεντικών εμπειριών -στο πνεύμα του Φέρμορ- και η πολυδιάστατη αρνητική επίδραση της υγειονομικής κρίσης στον τομέα του τουρισμού συντείνουν στην έντονη αμφισβήτηση του κυρίαρχου μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης και καθιστούν πλέον αδήριτη την ανάγκη αναζήτησης μιας άλλης φιλοσοφίας, ενός διαφορετικού τρόπου προσέγγισής της. Βασική προϋπόθεση, φυσικά, συνιστά η απομάκρυνση από τη μονοδιάστατη προσέγγιση του όρου «ανάπτυξη», αυτήν που την ταυτίζει με την οικονομική μεγέθυνση, και η μετακίνηση του ενδιαφέροντος στην ολιστική της υπόσταση, συμπεριλαμβάνοντας και διαστάσεις όπως η κοινωνική και η πολιτιστική.

Με επίκεντρο τον άνθρωπο

Απαιτείται ένα μοντέλο τουριστικής ανάπτυξης με επίκεντρο τον άνθρωπο και την αειφορία, η εφαρμογή του οποίου θα έχει αποτέλεσμα μια ήπια, βιώσιμη, πράσινη και δίκαιη ανάπτυξη. Ένα μοντέλο που θα οδηγήσει τη χώρα μακριά από το φαινόμενο της «μονοκαλλιέργειας» που καθιστά την οικονομία της ευάλωτη, δίνοντας ώθηση και στους τρεις τομείς της, που θα ανακόψει την τάση της αστυφιλίας και θα ενισχύσει την αποκέντρωση στην κατεύθυνση μιας ισόρροπης παρουσίας του πληθυσμού στον χώρο, που θα εργαλειοποιηθεί για την ανάπτυξη μειονεκτικών περιοχών. Ένα μοντέλο που θα επουλώσει, στο μέτρο του δυνατού, τις «λαβωματιές» που «κατάφερε» σε τόσα επίπεδα η αλόγιστη τουριστική ανάπτυξη, που θα βασίζεται στη μοναδικότητα του τουριστικού προϊόντος κάθε περιοχής, που θα αναδεικνύει, θα προβάλλει και θα προστατεύει το φυσικό, αρχιτεκτονικό, λαογραφικό και πολιτισμικό κεφάλαιό μας, που θα επεκτείνει τη χρονική διάρκεια της τουριστικής περιόδου και που, τέλος, θα ενεργοποιεί το ενδογενές δυναμικό κάθε τόπου γιατί «…δεν είναι η απουσία των φυσικών πόρων ή η έλλειψη των αναγκαίων κεφαλαίων υπεύθυνα της υπο-ανάπτυξης ενός τόπου, αλλά μάλλον η μη αξιοποίηση του ενδογενούς δυναμικού που υπολανθάνει» (Hirchman, 1958).

Η εύρεση ενός μοντέλου τουριστικής ανάπτυξης με αυτά τα χαρακτηριστικά δεν είναι το δύσκολο μέρος του εγχειρήματος. Η δυσκολία έγκειται στην εφαρμογή του λόγω της αντίδρασης όσων τα συμφέροντα θα θιγούν, λόγω της εθνικής μας κουλτούρας, τα στοιχεία της οποίας δεν δημιουργούν ευνοϊκό περιβάλλον για ευρείες αλλαγές, και λόγω της αναγκαίας προϋπόθεσης ύπαρξης οράματος και βούλησης από μέρους της πολιτικής ηγεσίας, που δεν πρέπει να θεωρούνται δεδομένα.

Αν ενοχλούν τα λεγόμενα της πρώτης παραγράφου ή η επιβεβαίωσή τους, ιδού πεδίο λαμπρό για τη διάψευσή τους!

 

* Ο Χρήστος Αναστασόπουλος είναι οικονομολόγος, δημοτικός σύμβουλος Καλαμάτας και μέλος Συντονιστικού Γραμματείας Τμήματος Τουρισμού ΣΥΡΙΖΑ

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.